In De ziel. Een cultuurgeschiedenis bespreekt Ole Martin Høystad de veranderende blik op de ziel in de Westerse geschiedenis, van de schimmen in de Hades bij Homerus tot de ‘ziel als taal en beeld’ bij Wittgenstein. Ergens halverwege dit parcours komen de ‘bundeling percepties’ van de Schotse filosoof David Hume voorbij.
Dat het boek hierna nog ruim 250 pagina’s doorgaat is eigenlijk overbodig, aangezien Hume het raadsel in de achttiende eeuw al heeft opgelost.
Hume stelt dat het ‘persoonlijke zelf’ niets anders is dan een ‘bundle of perceptions’, niets meer dan een stimulus-respons-schema, en het idee van een zielsubstantie is volgens Hume dan ook ‘absolutely unintelligible’.
Dat Hume in de achttiende eeuw al tot een hypothese komt die ruim tweehonderd jaar later door neurocognitief onderzoek wordt bevestigd, is vrij indrukwekkend, zeker gezien het feit dat hij dit bedacht in een tijdperk waarin het Christelijke idee van een onsterfelijke ziel nog alomtegenwoordig was.
Waarschijnlijk gelooft nog steeds een groot deel van de mensen in zoiets als een vastomlijnde, onveranderlijke ziel die na de dood blijft bestaan.
Dat Hume in de achttiende eeuw al tot een hypothese komt die ruim tweehonderd jaar later door neurocognitief onderzoek wordt bevestigd, is vrij indrukwekkend, zeker gezien het feit dat hij dit bedacht in een tijdperk waarin het Christelijke idee van een onsterfelijke ziel nog alomtegenwoordig was.
Waarschijnlijk gelooft nog steeds een groot deel van de mensen in zoiets als een vastomlijnde, onveranderlijke ziel die na de dood blijft bestaan.
In een moderne boekenreeks als Harry Potter speelt dit denkbeeld zelfs een cruciale rol. De slechterik uit deze serie, de boze tovenaar Lord Voldemort, heeft zijn ziel in zeven delen gesplitst. Op die wijze hoopt hij onsterfelijk te worden, want als een stukje vernietigd wordt, blijven de anderen gewoon bestaan. Hij betaalt echter een grote prijs voor het maken van deze ‘horcruxes’, in het Nederlands heel aardig vertaald als ‘gruzielementen’.
Om een horcrux te maken moet je iemand vermoorden, het is zwarte magie die ervoor zorgt dat je zowel letterlijk als figuurlijk je ziel kwijtraakt, je verandert in een soort ‘ondode’, niet levend en niet dood, een beetje zoals die schimmen bij Homerus.
Het is een beeldtaal die er anno 2026 nog steeds ingaat als koek, een bewijs van de onverwoestbaarheid van het idee ‘ziel’. En die horcruxes van J.K. Rowling vinden hun weg zelf ook weer in het culturele veld, bijvoorbeeld bij folksinger Jesse Welles, die zingt:
Het is een beeldtaal die er anno 2026 nog steeds ingaat als koek, een bewijs van de onverwoestbaarheid van het idee ‘ziel’. En die horcruxes van J.K. Rowling vinden hun weg zelf ook weer in het culturele veld, bijvoorbeeld bij folksinger Jesse Welles, die zingt:
all cut up like a horcrux
all torn down, just goin’ around
boo-hoo
all torn down, just goin’ around
boo-hoo