zaterdag 14 november 2026

Giraffenpak

Het meest opzienbarende aan de Amerikaanse tussentijdse verkiezingen, is dat ze überhaupt op een min of meer eerlijke manier zijn verlopen. Hier had ik een half jaar geleden geen geld op gezet, de regering Trump was hard op weg naar het installeren van een autocratie en het laatste waar je als autocraat op zit te wachten zijn eerlijke verkiezingen, waarbij het achterlijke volk daadwerkelijk wat over je te zeggen heeft.
  
  Waar is het mis gegaan? 

In deze video zet een dictator-deskundige het aardig op een rijtje. Trump krijgt onder meer plusjes voor totale overname van de Republikeinse partij, voor het binnenboord halen van de machtige miljardairs, voor het aanstellen van blinde loyalisten in de regering en in het leger.
  Maar hij verprutste het bij het creëren van persoonlijke stoottroepen. 
  Een loyale militie is cruciaal voor het beïnvloeden van verkiezingen. Je hebt zo'n knokploegje bijvoorbeeld nodig om veelbelovende verkiezingskandidaten van de tegenpartij op te pakken vanwege vage of verzonnen beschuldigingen, zodat ze niet meer mee kunnen doen. Ook kan je ze installeren bij verkiezingslokalen in cruciale districten, waar je het stemmen saboteert door 'noodsituaties' te creëren, een beetje om je heen te slaan en zoveel mogelijke stemmers weg te jagen.

  En dat terwijl Trump begin dit jaar nog zo lekker op weg was met zijn Amerikaanse SA, in de vorm van ICE. Je zag dit paramilitaire schoftengroepje in rap tempo uitgroeien tot een persoonlijk legertje, totdat de wal het schip keerde met de dood van twee burgers in Minneapolis. 
  In januari 2026 schoot een ICE-agent Renee Good dood terwijl ze met een slakkengangetje haar auto achteruit reed, later schoten ze ook welbewust Alex Pretti dood omdat hij stond te protesteren. 
 Het was het sluitstuk van maandenlange protesten tegen ICE en het keerpunt in de formatie van deze stoottroepen: Trump werd bang, draaide ICE wat naar beneden, geen persoonlijk legertje meer, eerlijke tussentijdse verkiezingen en Trump is vanaf nu aangeschoten wild. 

 Met andere woorden: we mogen die protesteerders in Minneapolis en andere steden bijzonder dankbaar zijn. Speciale aandacht gaat hierbij uit naar Rob Potylo, een Amerikaanse komiek die met zijn typetje 'Robby Roadsteamer' het bloed onder de nagels van ICE-agenten haalde. 
  Een onvermoeibare activist die in een giraffenpak met een draagbare speaker maandenlang spottende liedjes zong over Trump en ICE. Dankzij het YouTube-algoritme zag ik elke week weer hoe Potylo door een stel ICE-etters besprongen werd en werd afgevoerd, omdat hij het aandurfde ze recht in hun gezicht belachelijk te maken:



Het zijn mensen als Potylo die een democratie werkelijk levend houden en niet mensen die lopen te huilen over een paar procent extra belasting die 'hardwerkende ondernemers' moeten betalen over 60.000 euro gratis geld.
  
Naast Potylo waren er ook protesten door artiesten met wat meer muzikaal talent. Bruce Springsteen bracht naar aanleiding van Minneapolis een nummer uit waarin hij de dood van Good en Pretti beklaagt en voor Jesse Welles is de hele Trump-ellende sowieso een gigantisch carrière-boost geweest. 

Bij de Late Show mocht hij 'Join ICE' komen zingen:

If you're lacking control and authority
Come with me and hunt down minorities

Ook schreef Welles 'Good Morning America' wat naast poignant ook gewoon een aardig nummer is:

They laid siege to the city of Minneapolis 
They tried to break'em, but they came away broke



dinsdag 3 november 2026

Schema's

Lezen met ALS van de in 2016 overleden Pieter Steinz is een behoorlijk confronterend boek. Tijdens zijn aftakeling door de ALS presteert Steinz het om tussen de maagsondes, stoelgangsproblemen en neuralgische pijnen door elke week een leuk stukje te schrijven rond een roman, die stukjes werden eerst gepubliceerd in het NRC en later gebundeld in Lezen met ALS - Literatuur als levensbehoefte.
   Zelfs als Steinz zo ongeveer alleen nog zijn vingers kan bewegen en al het eten gepureerd wordt toegediend, omdat hij zich anders tot stervens toe kan verslikken, blijft hij die enthousiasmerende columns tikken. 
  Als hij merkt dat Proust iets te veel van het goede is geworden, aanvaardt hij dit met Dalai Lama-achtige berusting:
 
Ik weet het, het ligt aan mij. Zoals ik niet meer kan eten, drinken, hardlopen en praten, zo kan ik kennelijk ook niet meer lezen wat ik wil […] Gelukkig zijn er andere schrijvers die minder van je vergen dan Proust. Op naar Hilary Mantel en Honoré de Balzac!

 Ik lees deze goede moed van een ten dode opgeschrevene met stijgende schaamte, een flinke verkoudheid en de hele wereldliteratuur kan me al gestolen worden, maar Steinz gaat moedig voort, bijvoorbeeld over de gedichten van J.C. Bloem, die vreemd genoeg dan wel weer een van zijn favoriete Nederlandse dichters is. 
  Ik heb ooit ergens over Bloem gelezen dat hij stopte met werken op een kantoor omdat hij niet langer elke dag met een trommeltje boterhammen op pad kon gaan, hij kon de aanblik van dat trommeltje geen seconde meer verdragen, nog één keer dat broodtrommeltje en hij had het in de gracht gemieterd en was er zelf achteraan gesprongen. 
  Hier kan ik me helaas een stuk meer mee identificeren dan met Steinz’ waanzinnige levenslust, die schrijft over zijn gedwongen verlof:
 
Geen geginnegap bij de koffieautomaat, geen typische kantoorhumor, en zeker niet een paar keer per week de slappe lach […] Je werkt om te leven, wordt altijd gezegd, maar voor mensen met een leuke baan is het omgekeerde even waar.
 
De gedichten van Bloem noemt Steinz ‘de Hollandse pendant van de blues’, waar wel iets voor te zeggen is, hoewel de blues ook wel een element van levenslust tegen de klippen op heeft, iets wat ik bij Bloem niet echt kan ontdekken, maar misschien ligt dat meer aan de respectievelijke lezers dan aan de gedichten. Het zijn in ieder geval gedichten die de boodschap op zo’n efficiënt mogelijke wijze naar binnen ranselen en dat zou je inderdaad blues-achtig kunnen noemen:
 
Verloren zijn de prille wegen
Om te ontkomen aan den tijd;
Altijd november, altijd regen,
Altijd dit lege hart, altijd.
 
Aldus Bloem in het gedicht November. Een directe schrijfwijze die ook wel aan de teksten van John Lennon doet denken. Die schreef een nummer genaamd 'Yer Blues' met daarin het volgende couplet:
 
The eagle picks my eye
The worm he licks my bone
I feel so suicidal
Just like Dylan's Mr. Jones

 

 Die laatste regel verwijst dan weer naar het liedje 'Ballad of a Thin Man' van Bob Dylan, waarin Dylan een beetje zuigerig aan een zekere ‘Mister Jones’ vraagt of hij inmiddels doorkrijgt wat er aan de hand is:
 
Because something is happening here
But you don’t know what it is
Do you, Mister Jones?

 
 

 Lange tijd dacht ik dat die Mister Jones een soort symbool was voor de stijve, conservatieve burgerman die steeds sneller wordt ingehaald door de nieuwe tijdsgeest in de jaren zestig. Maar onlangs las ik in het prachtige Bob Dylan – Mixing up the Medicine ook een theorie over de roman Victory van Joseph Conrad. Daarin loopt een boef rond die ‘plain Mr Jones’ heet en die omschreven wordt als ‘a thin man’, wat natuurlijk Mr Jones als burgerman niet uitsluit, Dylan is niet voor niets de grote husselaar, die met betekenissen, verwijzingen en identiteiten goochelt als een grinnikende jongleur met zachtgekookte eieren. 

  Inmiddels zijn we vanaf J.C. Bloem uitgekomen bij Joseph Conrad, via Lennon en Dylan. 
  
  Iemand die gek was op dit soort dwarsverbanden was Pieter Steinz, die legde al dat soort connecties vast in schema’s, zoals in Elk boek wil muziek zijn. Lezen & luisteren in schema’s, thema’s en citaten. Als mijn lichte verkoudheid voorbij is zal ik er eens in gaan snuffelen. 

zondag 4 oktober 2026

Vrai sur toi-même

Het is door andere toestanden een beetje uit beeld geraakt, maar tot een paar jaar geleden was de 'Nederlandse identiteit' een van de belangrijkste gespreksonderwerpen in couranten en aan talkshow-tafels. 
  Grofweg kwam het erop neer dat rechts vond dat we onze identiteit verloren door massa-immigratie, waarbij het linkse antwoord meestal was dat er helemaal niet zoiets bestaat als een 'Nederlandse identiteit'.
   Dezelfde discussie kun je voeren over de Europese identiteit, waar we het als veredelde provincie van Duitsland waarschijnlijk toch vooral van moeten hebben en daar heeft de Duitse filosoof Peter Sloterdijk twee jaar geleden een boeiend boek over geschreven: Het continent zonder eigenschappen. Bladwijzers in het boek Europa. 

  Wat zijn die bladwijzers die Europa uniek maken in de wereldgeschiedenis? Volgens Sloterdijk zijn dit onder meer de Europese individualiteitscultuur en de Europese bekenteniscultuur. Het eerste bestaat uit een 'modernisering van de beroemdheid':

De blijde boodschap van de moderne tijd luidt: je hoeft niet van adel te zijn om roem te vergaren! Onderscheid je door je talenten en door je werk! Zorg ervoor dat je aandacht krijgt voor je daden en geschriften, en je komt naast koningen te staan, en wie weet zelfs boven hen!

Sloterdijk noemt de dichter Petrarca (1304-1374) als een van de eerste Europeanen die toonde dat je niet van adel hoefde te zijn om (in Europa) als adel behandeld te worden:

[...] voor het eerst werd een burgerlijke tijdgenoot met goedvinden van de koning van Napels, op het Capitool tot poeta laureatus gekroond - een gebeurtenis die tot in de achttiende eeuw aan hoven en hogescholen werd gekopieerd. 

Het was de geboorte van het 'genie': dat typisch Westerse fenomeen van de briljante kunstenaar/wetenschapper/sporter die minstens op dezelfde hoogte staat als koningen en keizers. Een fenomeen mede mogelijk gemaakt doordat Europa de 'Grande Ecole' van de wereld was, waarbij de leerling belangrijker werd dan de (in andere culturen als hoogst aangeslagen) leraar:

De belangrijkste psychoculturele uitvinding van Europa is dus niet de leraar [...] maar de student bij wie het lukt deemoed en ambitie gelijktijdig te activeren. 

De tweede bladwijzer betreft de Europese obsessie met zelfontleding en biechten, waar onder meer Augustinus van Hippo in de vierde eeuw al overtuigend mee begon. Rousseau deed dit in de achttiende eeuw nog eens dunnetjes over en daarna was het hek echt van de dam:

In de tijdsspanne tussen de latere achttiende eeuw en de beginnende eenentwintigste eeuw heeft de Europese cultuur het dire vrai sur toi-même tentoongespreid op een wijze die in andere civilisaties haar weerga niet kent. 

Een interessante casus in dit kader is die van de Turks-Nederlandse schrijfster Lale Gül en haar debuutroman Ik ga leven. Veel Europeser dan wat Gül daarin deed wordt het niet: een literaire bekentenis in de traditie van Rousseau. Als beloning kreeg ze zeer goede verkoopcijfers uit autochtoon-Nederlandse hoek en ernstige doodsbedreigingen uit met name orthodox-islamitische hoek. Er zal een religieuze revolutie nodig zijn om aan dit laatste echt iets te veranderen. Laat 'revolutie' nu ook een van Sloterdijks bladwijzers zijn en bovendien een waar we niet alleen maar profijt van hebben:

Aan de ontworteling van een verbruikte herkomst zou echter altijd een plechtige belofte aan een legitieme bron van van geestdrift moeten beantwoorden, wil het individu in de postrevolutionaire ruimte niet volledig gedesoriënteerd raken; in de malaise na de tijd van de strijd vallen ze al te makkelijk ten prooi aan een dof niet-weten-hoe-nu-verder. Dat zou - entre nous- al op de huidige Europeanen kunnen slaan, die vaak radeloos naar Brussel kijken en niet weten of het echt de betere engelen van onze natuur zijn die daar voor het vervolg zorgen. 

Verdwaasde aan revoluties verslaafde Europeanen die niet meer weten waar ze het moeten zoeken en conservatieve immigranten die allergisch zijn voor elke vorm van revolutie, daar komt het zo'n beetje op neer. 
  De gevoelens die ik hierover heb zal ik neerschrijven in een zevendelig autobiografisch werk dat over twintig jaar verschijnt en waar ik (als Zweden dan nog bestaat) hopelijk een Nobelprijs voor krijg. 

dinsdag 8 september 2026

Handel

Ik zat aan de Vredenburgkade een biertje te drinken en The Big Sleep te lezen van Raymond Chandler. Een boek vol bloedzuigers, afpersers, gangsters en moordenaars.
  Het contrast met de omgeving kon niet groter zijn.
  De zon scheen als een brandende fakkel, het water van de Stadsbuitengracht schommelde gemoedelijk.
  Dat was weleens anders geweest. Twintig jaar geleden stroomde hier geen water, stoven onder je voeten de auto’s op een zesbaansweg van niets naar nergens. Een donker hoekje Hoog Catharijne, bevolkt door dealers, verslaafden en mannen op zoek naar problemen.
  Nu is het een groen en vrolijk stukje Utrecht, met studenten in korte broek op de traptreden aan de waterkant. 
 Toch wordt er nog steeds gedeald.
 Waar mensen zijn wordt handel gedreven, het zit in ons DNA. Het enige dat verandert, is het handelswaar.
 
  Een jongeman, op het oog een student, drentelt al een tijdje rond tussen terras en kade. Hij heeft een vierkant doosje in zijn hand, af en toe gluurt hij onder het deksel. Van links komen de kopers het beeld in fietsen. Een vrouw van een jaar of veertig en een jongen van een jaar of twaalf. De vrouw draagt een ruim hangende jurk en heeft een zonnebril op haar voorhoofd. De student begint te praten als Brugman, het doosje houdt hij voorlopig voor zijn borst. Zijn ogen schieten van de vrouw naar de jongen, hij doet net iets te ontspannen.
 
  De vrouw knikt, ze gelooft het wel. Het doosje gaat over naar de jongen, die behoedzaam onder het deksel gluurt en een vinger naar binnen steekt. 
  Ook zijn moeder werpt een blik.
  
  Alles wijst erop dat er in het doosje iets levends zit. Een piepjong katje? Een paar wandelende takken? De jongen haalt een briefje uit zijn broekzak, het lijkt op twintig euro. De student lacht voor het eerst echt ontspannen, spreekt nog wat woorden en wandelt weer weg. Moeder en zoon blijven nog even staan praten, totdat moeder een kus op de wang van de jongen wil drukken. De jongen duikt weg en verdwijnt richting het Paardenveld. 
  Zijn moeder staart hem na. Ze vouwt het doosje nog eens goed dicht, plaatst het zorgvuldig in haar fietstas en schuift haar zonnebril voor haar ogen. Ze verlaat als laatste het toneel, de kijker achterlatend met een gevoel van verlatenheid. 

dinsdag 25 augustus 2026

Vriendjes

Weinig mensen weten dat Jesse Welles geboren is in een boom. Op een dag brak hij door de bast heen en stapte op de mossige grond van een bos in Arkansas. Hij schudde een paar keer met zijn hoofd, kreeg een gitaar aangereikt door een zwarte beer en begon te wandelen. De vogels zongen melodietjes, intuïtief plukten zijn vingers de juiste snaren aan. 
  De mensentaal pikte hij op door ’s avonds onder open ramen naar tetterende televisies te luisteren.
   
  Lang dacht hij dat hij de enige in zijn soort was.
  Toen liep hij op een dag over een groene weide en hoorde een echo. Er klonk een tweede gitaar, een tweede mensenstem. Zijn spiegelbeeld hield halt op een halve meter afstand. Sprakeloos staarden de twee elkaar aan.
 
  ‘Jesse’, zei Jesse, terwijl hij naar zichzelf wees.
  ‘Daniel’, zei de ander, die ook naar zichzelf wees.
  ‘Bob Dylan?’ vroeg Jesse.
  ‘Bob Dylan’, bevestigde Daniel.
 
  Grijnzend begonnen ze te spelen, de vogels luisterden aandachtig en een eindje verderop tikte een zwarte beer goedkeurend de maat op een boomstam.

dinsdag 4 augustus 2026

Wroeging

Den Bosch, het wordt steeds meer
een spookstad met schimmen
uit het verleden, zo is de bibliotheek
waar ik ooit Ulysses leende
verbouwd tot ballenbak waarin 
Gen Alfa’s spelen.
 
Neergestreken op een terras
langs de weg die we vroeger
jogden, onze voetstappen sinds
lange tijd verdwenen en over Odysseus
gesproken, heeft iemand die nieuwe
film
gezien?
 
Ja, Odysseus, de Vernietiger der Steden
is nu een getraumatiseerde man
met wroeging over zijn verleden.
 
Oh, heeft iemand dan die nieuwe serie
met Lucky Luke
gezien? Ja, die relaxte
cowboy met de snelle handen
is nu een gebroken man met
wroeging over zijn verleden.
 
Oh, heeft iemand dan die laatste
Star Wars-films gezien? Ja, de
originele held, Luke Skywalker,
is nu een verbitterde kluizenaar
met wroeging over zijn verleden.
 
Oh, heeft iemand dan die film over
He-Man
gezien?
 
Ja, He-Man, de Meester van het
Universum is nog steeds sterk en
Skeletor is nog steeds boosaardig.
 
Laten we dan drinken op He-Man
en Skeletor, dat ze altijd oppervlakkig
mogen blijven en nooit wroeging over
hun verleden zullen krijgen.  

vrijdag 17 juli 2026

Verbroedering

Van de vele blijmoedig verkondigde misvattingen die je zoal tegenkomt in het leven, zal dit toch wel een van de grootste zijn: ‘sport verbroedert’.
 Het klinkt ongeveer even logisch als 'een razzia op zijn tijd verbroedert' of 'een vreemd land binnenvallen verbroedert.'

  Zelf had ik bijvoorbeeld nooit een bijzonder uitgesproken mening over Portugezen. Totdat het Nederlands elftal op 25 juli 2006 op het WK tegen Portugal speelde, een wedstrijd die heel toepasselijk de geschiedenis in gegaan is als de ‘Slag van Neurenberg’.
  Sinds die slag zijn de schellen van mijn ogen gevallen: Portugezen, dat zijn miezerige, zuigerige, door en door verdorven üntermenschen, door de Atlantische oceaan uitgespuugde gnooms die de Europese voetbalvelden terroriseren met hun geperfectioneerde anti-voetbal.
 
  Ik dacht lange tijd dat het niet veel erger kon, totdat Nederland op 9 december 2022 op een ander WK een kwartfinale speelde tegen Argentinië. Vergeleken met die Argentijnen werden de Portugezen met terugwerkende kracht vriendelijke, hardwerkende jongemannen. Dankzij deze wedstrijd kreeg ik een levenslange hekel aan het zogenaamde voetbalfenomeen ‘Lionel Messi’.
  Waar anderen een voetbalwonder zien, zie ik sindsdien een misvormde woelrat op voetbalschoenen, een knaagdier met platvoeten dat zich als een blinde lemming op de vijandelijke linies stort, tegen de eerste de beste verdediger aanbotst, waarna hij zich met veel gekrijs op de grond laat vallen, zijn zwarte kraaloogjes op de scheidsrechter fixeert en als beloning een vrije trap krijgt.
   Hieromheen lopen dan nog een stuk of acht psychopaten wiens gezuig, gezaag en gejank door de welwillende Nederlandse media zonder uitzondering wordt omschreven als ‘grinta’, iets wat we in de Nederlandse volksaard node zouden missen.
  Het lijkt me dat we die ‘grinta’ net zo kunnen missen als een Nederlandse ICE-divisie, of denken de grinta-liefhebbers dat zo’n volksaard zich beperkt tot het voetbalveld? 
  Waarschijnlijk kan de gemiddelde Argentijn nog geen bruin brood bestellen zonder de halve broodafdeling te verbouwen omdat er geen spelt-volkoren meer beschikbaar is, waarna hij een bejaarde onderuit hoekt om het gewenste brood alsnog uit haar mandje te stelen en bij de manager gaat klagen dat hij gediscrimineerd wordt.
 
 Het WK dat momenteel bezig is, doet weinig om mijn Argentijnenfobie te verminderen. Natuurlijk hangt er een sfeertje van corruptie om die Argentijnse ploeg, was dat land na de Tweede Wereldoorlog niet het favoriete toevluchtsoord van de nazi’s, via de zogenaamde rattenlijn?
 Heeft iemand eigenlijk al eens uitgezocht of er geen rechtstreekse bloedband is tussen die gevluchte oorlogsmisdadigers en het Argentijnse elftal? En hoeveel van die Argentijnen wonen momenteel in Nederland? Waar is de PVV als je ze nodig hebt?
  Het is maar goed dat het WK bijna voorbij is, nog een paar weken verbroedering en de anti-Argentinië partijen zullen in de hele wereld als paddenstoelen uit de grond schieten.