Lezen met ALS van de in 2016 overleden Pieter Steinz is een behoorlijk confronterend boek. Tijdens zijn aftakeling door de ALS presteert Steinz het om tussen de maagsondes, stoelgangsproblemen en neuralgische pijnen door elke week een leuk stukje te schrijven rond een roman, die stukjes werden eerst gepubliceerd in het NRC en later gebundeld in Lezen met ALS - Literatuur als levensbehoefte.
Zelfs als Steinz zo ongeveer alleen nog zijn vingers kan bewegen en al het eten gepureerd wordt toegediend, omdat hij zich anders tot stervens toe kan verslikken, blijft hij die enthousiasmerende columns tikken.
Als hij merkt dat Proust iets te veel van het goede is geworden, aanvaardt hij dit met Dalai Lama-achtige berusting:
Ik weet het, het ligt aan mij. Zoals ik niet meer kan eten, drinken, hardlopen en praten, zo kan ik kennelijk ook niet meer lezen wat ik wil […] Gelukkig zijn er andere schrijvers die minder van je vergen dan Proust. Op naar Hilary Mantel en Honoré de Balzac!
Ik lees deze goede moed van een ten dode opgeschrevene met stijgende schaamte, een flinke verkoudheid en de hele wereldliteratuur kan me al gestolen worden, maar Steinz gaat moedig voort, bijvoorbeeld over de gedichten van J.C. Bloem, die vreemd genoeg dan wel weer een van zijn favoriete Nederlandse dichters is.
Ik heb ooit ergens over Bloem gelezen dat hij stopte met werken op een kantoor omdat hij niet langer elke dag met een trommeltje boterhammen op pad kon gaan, hij kon de aanblik van dat trommeltje geen seconde meer verdragen, nog één keer dat broodtrommeltje en hij had het in de gracht gemieterd en was er zelf achteraan gesprongen.
Ik heb ooit ergens over Bloem gelezen dat hij stopte met werken op een kantoor omdat hij niet langer elke dag met een trommeltje boterhammen op pad kon gaan, hij kon de aanblik van dat trommeltje geen seconde meer verdragen, nog één keer dat broodtrommeltje en hij had het in de gracht gemieterd en was er zelf achteraan gesprongen.
Hier kan ik me helaas een stuk meer mee identificeren dan met Steinz’ waanzinnige levenslust, die schrijft over zijn gedwongen verlof:
Geen geginnegap bij de koffieautomaat, geen typische kantoorhumor, en zeker niet een paar keer per week de slappe lach […] Je werkt om te leven, wordt altijd gezegd, maar voor mensen met een leuke baan is het omgekeerde even waar.
De gedichten van Bloem noemt Steinz ‘de Hollandse pendant van de blues’, waar wel iets voor te zeggen is, hoewel de blues ook wel een element van levenslust tegen de klippen op heeft, iets wat ik bij Bloem niet echt kan ontdekken, maar misschien ligt dat meer aan de respectievelijke lezers dan aan de gedichten. Het zijn in ieder geval gedichten die de boodschap op zo’n efficiënt mogelijke wijze naar binnen ranselen en dat zou je inderdaad blues-achtig kunnen noemen:
Verloren zijn de prille wegen
Om te ontkomen aan den tijd;
Altijd november, altijd regen,
Altijd dit lege hart, altijd.
Aldus Bloem in het gedicht November. Een directe schrijfwijze die ook wel aan de teksten van John Lennon doet denken. Die schreef een nummer genaamd 'Yer Blues' met daarin het volgende couplet:
The eagle picks my eye
The worm he licks my bone
I feel so suicidal
Just like Dylan's Mr. Jones
Geen geginnegap bij de koffieautomaat, geen typische kantoorhumor, en zeker niet een paar keer per week de slappe lach […] Je werkt om te leven, wordt altijd gezegd, maar voor mensen met een leuke baan is het omgekeerde even waar.
De gedichten van Bloem noemt Steinz ‘de Hollandse pendant van de blues’, waar wel iets voor te zeggen is, hoewel de blues ook wel een element van levenslust tegen de klippen op heeft, iets wat ik bij Bloem niet echt kan ontdekken, maar misschien ligt dat meer aan de respectievelijke lezers dan aan de gedichten. Het zijn in ieder geval gedichten die de boodschap op zo’n efficiënt mogelijke wijze naar binnen ranselen en dat zou je inderdaad blues-achtig kunnen noemen:
Verloren zijn de prille wegen
Om te ontkomen aan den tijd;
Altijd november, altijd regen,
Altijd dit lege hart, altijd.
Aldus Bloem in het gedicht November. Een directe schrijfwijze die ook wel aan de teksten van John Lennon doet denken. Die schreef een nummer genaamd 'Yer Blues' met daarin het volgende couplet:
The eagle picks my eye
The worm he licks my bone
I feel so suicidal
Just like Dylan's Mr. Jones
Die laatste regel verwijst dan weer naar het liedje 'Ballad of a Thin Man' van Bob Dylan, waarin Dylan een beetje zuigerig aan een zekere ‘Mister Jones’ vraagt of hij inmiddels doorkrijgt wat er aan de hand is:
Because something is happening here
But you don’t know what it is
Do you, Mister Jones?
Lange tijd dacht ik dat die Mister Jones een soort symbool was voor de stijve, conservatieve burgerman die steeds sneller wordt ingehaald door de nieuwe tijdsgeest in de jaren zestig. Maar onlangs las ik in het prachtige Bob Dylan – Mixing up the Medicine ook een theorie over de roman Victory van Joseph Conrad. Daarin loopt een boef rond die ‘plain Mr Jones’ heet en die omschreven wordt als ‘a thin man’, wat natuurlijk Mr Jones als burgerman niet uitsluit, Dylan is niet voor niets de grote husselaar, die met betekenissen, verwijzingen en identiteiten goochelt als een grinnikende jongleur met zachtgekookte eieren.
Inmiddels zijn we vanaf J.C. Bloem uitgekomen bij Joseph Conrad, via Lennon en Dylan.
Iemand die gek was op dit soort dwarsverbanden was Pieter Steinz, die legde al dat soort connecties vast in schema’s, zoals in Elk boek wil muziek zijn. Lezen & luisteren in schema’s, thema’s en citaten. Als mijn lichte verkoudheid voorbij is zal ik er eens in gaan snuffelen.