In 1924 richten filosoof Moritz Schlick, wiskundige Hans Hahn en sociaal hervormer Otto Neurath in Wenen de Wiener Kreis ( Weense Cirkel) op.
Het vormde de basis voor het logisch positivisme: een wijsgerig stelsel dat alleen aanvaardt wat zintuiglijk waargenomen kan worden. Een van de twee werken die deze stroming aanzwengelde was de Tractatus Logico-Philosophicus van Ludwig Wittgenstein. Dit werk opent met de stelling:
1. De wereld is alles, wat het geval is.
1.1. De wereld is de totaliteit van de feiten, niet van de dingen.
1.11. De wereld wordt door de feiten gedefinieerd en daardoor dat hij alle feiten is.
1.12. Immers het geheel van de feiten bepaalt wat het geval is en ook wat er allemaal niet het geval is.
1.13. De feiten in de logische ruimte zijn de wereld.
1.2. De wereld valt in feiten uiteen.
1.21. Iets kan het geval zijn of niet het geval zijn en de rest kan hetzelfde blijven.
Tot zover kan ik de Tractatus nog wel volgen, maar het is me nooit gelukt me er helemaal doorheen te worstelen. Aangekomen bij stelling 3.3441 staat er bijvoorbeeld:
We kunnen bijvoorbeeld het gemeenschappelijke van alle notaties voor waarheidsfuncties als volgt uitdrukken: zij hebben gemeen dat ze zich allemaal bijvoorbeeld laten vervangen door de notatie van "¬p" ("niet p") en "p ∨ q" ("p of q"). Hiermee wordt aangegeven hoe een bijzondere mogelijke notatie ons algemene inzichten kan verschaffen.
Na drie keer lezen begrijp ik wat er staat, maar ik blader uiteindelijk toch altijd snel naar het einde, waar Wittgenstein interessante dingen over ethiek, psychologie en schoonheid heeft te zeggen. Zoals:
6.421 Het is duidelijk dat de ethiek niet onder woorden gebracht kan worden. Ethiek is transcendentaal. (Ethiek en esthetiek zijn één.)
Ook mooi is:
6.52 Wij voelen dat zelfs wanneer alle mogelijke wetenschappelijke vragen beantwoord zijn, onze levensproblemen nog helemaal niet zijn opgelost. Natuurlijk blijft er dan geen enkele vraag meer over; en juist dit is het antwoord.
Een tekst waar geen dichter zich voor hoeft te schamen. Of:
6.522 Er zijn, inderdaad, dingen die niet in woorden zijn uit te drukken. Ze manifesteren zichzelf. Zij zijn wat het mystieke is.
In 1983 opende een stel filosofisch onderlegde ondernemers in Chicago de Wieners Circle, een restaurant dat onder meer hotdogs (‘Wieners’) serveert. Het restaurant staat bekend om het nachtelijke gescheld tussen werknemers en klanten: een soort ‘taalspel’ dat Wittgenstein waarschijnlijk wel interessant had gevonden.
Onlangs speelde Jesse Welles, wiens transformatie tot een jonge Bob Dylan bijna lijkt voltooid, voor de Wieners Circle het liedje ‘Country Roads’ van John Denver. Een optreden waarbij het esthetische en het ethische aardig samenvielen: