Mijn bal

Foto: Wikipedia

De documentaire Becoming Zlatan was bijzonder vermakelijk, maar liet wel zien dat de titel een flinke miskleun is. De suggestie wordt gewekt dat Zlatan bij Ajax 'Zlatan' werd, een idee dat je na tien minuten kijken al de prullenbak in kan gooien. De Zlatan die op negentienjarige leeftijd naar Amsterdam reist is al honderd procent Zlatan.

  'Meestal kan ik wel snel tot spelers doordringen', zegt voormalig teammanager en mensen-mens David Endt in de documentaire. 'Maar bij Zlatan stuitte ik op een muur.'

  Als de documentaire zijn naam recht had willen doen, dan had het beeldmateriaal van een pak 'm beet tweejarige Zlatan moeten bevatten.
  Een klein Zlatantje dat door zijn veeleisende vader ergens gedachteloos in een Zweeds parkje op het gras wordt gedumpt, waarna een ouder kind ook nog eens zijn geliefde speelgoedbal afpakt. En Zlatan een inzicht heeft: niemand gaat hem helpen en ballen komen niet uit zichzelf terug.

Over literatuur, lectuur, meerkoeten en Gerard Reve

RGB free, by TACLUDA

Hoe is het leven op aarde begonnen? De huidige wetenschappelijke inzichten spreken van een RNA world: zo'n 4 miljard jaar geleden is een RNA-molecuul (laten we hem Adam noemen) zichzelf door stom toeval gaan repliceren. De kopieën van dit RNA-molecuul deelden zich ook weer: een blind proces dat ooit spontaan op gang is gekomen en nooit meer is opgehouden.
  Het aardige is nu dat sommige van die kopieën dankzij spontane mutaties eigenschappen kregen waardoor ze zich nog efficiënter gingen delen dan hun broertjes en zusjes, en zo is een survival of the fittest-situatie ontstaan.

  Ik moet vaak aan het eerste delende RNA-molecuul denken als ik in het parkje naar een familie meerkoeten zit te loeren. Wat zijn die meerkoeten anders dan RNA-moleculen met vleugeltjes, oogjes en een bek? De natuurlijke selectie heeft er gedurende miljarden jaren voor gezorgd dat er allerlei fantastische kopieën zijn ontstaan met eigenschappen die ervoor zorgen dat ze zich uitstekend repliceren.

  De meerkoet is zo ontwikkeld, dat hij voor zijn eigen kopieën gaat zorgen. Vader en moeder meerkoet zwemmen bezorgd rond hun kroost, corrigeren het als het te ver weg dreigt te zwemmen, voederen het.
  Door natuurlijke selectie hebben sommige replicaties zelfs een gevoelswereld gekregen: situatie A wordt door het geavanceerde RNA molecuul geprefereerd boven situatie B.
  Wat ervaart het spinnetje dat over de tafel loopt wanneer je hem een duwtje geeft?
  Ik zou zeggen: bijna niets. Maar wel iets: 'hij vindt het niet prettig', ben je geneigd te zeggen. Hij maakt als een dolle rechtsomkeert.
 
  Die meerkoet-ouders denken waarschijnlijk niet bij zichzelf: 'Verdomme, daar gaat Eppo weer. Waarom kan hij niet eens luisteren?'

  Als ik me hun ervaringswereld probeer voor te stellen, dan zie ik een vage, mistige wereld voor me, waarbinnen ze een gigantische aandrang voelen om vage, mistige brokjes naar binnen te werken, dan wel te voeren, dan wel een tik te geven.
  Ze hebben geen idee waar ze mee bezig zijn, maar ze kunnen zichzelf niet helpen. De aandrang om zich op een bepaalde manier binnen die vage soep van geuren, geluiden en beelden te bewegen is overweldigend. Van binnen is er door blinde affecten gestuurd gedrag, dat er van buiten uitziet als weloverwogen familie-management.

  Dit lijkt me niet uniek voor meerkoeten.

 Bekijk eens foto's van twintig jaar geleden. Wat je op die foto's ziet, komt maar zeer globaal overeen met hoe je het van binnenuit ervoer.
  Op de foto's is alles zo rustig.
  Vanbinnen was het chaos. 
  En dan heb je nog wel een mensenbrein, kan je voorstellen hoe het voor zo'n meerkoet moet zijn.

  Dat essentiële verschil tussen binnen en buiten lijkt me aan de basis te liggen van een van de cruciale verschillen tussen literatuur en lectuur.
  'Ik word door Nederlandse critici in de hoek van de amusementslectuur gestopt', moppert Tim Krabbé vaak. Ik las laatst 'de Grot' van Krabbé, en ik denk dat ik wel begrijp waar die classificatie vandaan komt.
  Krabbé kan goed schrijven. Hij kan een plot in elkaar knutselen, een stad tot leven brengen, een personage uittekenen.
  Maar het blijft buitenkant. Er blijft afstand, je komt nooit echt dichtbij. Vergelijk je het met schrijvers als Gerard Reve of Oek de Jong, dan zie je waar het verschil in zit: zij kruipen veel dichter op de huid van hun karakters.
  Zij houden het niet bij scherpe observaties van hun personages, bij wat gevatte psychologische inzichten.
  Zij kruipen daadwerkelijk de meerkoet in.
  Zij beschrijven hoe de meerkoet het leven zelf ervaart, tot in het kleinste detail, met alle warrigheid, misvattingen, waanbeelden, hysterische emoties en zeldzame momenten van helderheid die daarbij horen.  
  Ze springen heen en weer: van binnen naar buiten, van beschrijving naar directe ervaring, van objectiviteit naar subjectiviteit.
 
  Dat maakt het lezen van literatuur vaak ook zo'n ontregelende, dan wel inzicht gevende ervaring.
 
  Iemand als Krabbé tekent in geuren en kleuren uit hoe een mensen-familie zich gedurende een dagje in het park gedraagt. Reve laat van binnenuit zien dat diezelfde mensen niet veel meer zijn dan door affecten gedreven veredelde RNA-moleculen met een zeer wankele grip op de werkelijkheid, die de helft van de tijd van voren niet in de gaten hebben dat ze van achteren leven.

Sentiment

RGB Free, by sue_r_b

Als ik de naam 'Peter Bosz' hoor, zie ik onmiddellijk een drukke krullenbol voor me die achter een stuiterende bal de dug-out in duikt.
  Dat komt door Jan Mulder. Die had in de jaren negentig een column in de Volkskrant die ik blijkbaar aandachtig las, want ik kan me twintig jaar later nog bijna letterlijk een stukje over Peter Bosz herinneren.
  Het kwam erop neer dat Bosz en Maas, beide spelers van Feyenoord, volgens Mulder een soort tweepersoons sloopbedrijfje op het middenveld vormden. Bosz en Maas, beide niet gezegend met een fantastische techniek, maar wel met een gezonde werklust, van die typische Feyenoordspelers die eigenlijk niet kunnen voetballen maar dat compenseren met driftig geren en gevlieg, werden door Mulder neergezet als twee achterlijke pitbulls die briesend en brullend achter elk balletje aanholden, zodat ze zelfs in de dug-out nog met elkaar om een bal lagen te rollenbollen die al een minuut eerder over de lijn was gegaan.
 
  Bosz & Maas N.V. , voor al uw sloopwerkzaamheden.

  Er zijn mensen die zeggen: 'Wat maakt het uit dat een echte Feyenoorder trainer van Ajax wordt? Dat is allemaal goedkoop sentiment.'
  Tegen die mensen wil ik zeggen: 'Voetbal is sentiment.'
  Haal het sentiment uit het voetbal en je zit te alleen nog maar te kijken naar tweeëntwintig veel te veel verdienende opgeschoten pubers die verder ook niet zoveel te vertellen hebben.
  Dan kan je dus beter een goed boek gaan lezen.

  Voetbal is sentiment, daarom ben je blij als Ajax wint en als Feyenoord verliest. Je zegt toch ook niet tegen een Ajaxsupporter: 'Wat maakt het uit wie er wint? Dat is alleen maar sentiment. Stel je niet zo aan.'

  Peter Bosz was een typisch Feyenoord-middenveldertje dat schopte naar alles wat bewoog en bij voorkeur Ajacieden over de reling keilde omdat hij het voetballend niet op kon lossen. Dat die naar losvliegende balletjes grabbelende 010-pauper nu bij Ajax aan het roer staat, daar word ik dus niet vrolijk van.
  En dat is inderdaad behoorlijk wat sentiment.

Guns 'N Roses

RGB Free, by Marcelo TerrazaFoto

Er was een röntgenfoto van mijn tanden gemaakt en daarop was een gaatje ontdekt. Mijn vorige tandarts wachtte gewoon tot je last had, die maakte nooit een foto.
  Hoewel ik het nut van preventieve actie wel inzie, heb ik gevoelsmatig toch meer met de tweede aanpak. Waarom een kwartier pijn lijden voor iets dat helemaal geen klachten geeft? Eerst maar eens aankijken, dan zien we wel weer verder. Maar dan is het probleem inmiddels natuurlijk veel groter geworden?

Misschien niet. Misschien stap ik over twee weken bovendien wel onder de tram. Dan had ik sowieso nooit last van dat kleine zwarte vlekje gekregen.

  Maar goed.

 Er speelde fijne muziek bij de tandarts, dat scheelt een hoop. 'Patience', van Guns 'N Roses. Dit bracht een cascade van jeugdherinneringen op gang, die zijn eindbestemming vond in een overpeinzing over de route die ik naar school fietste toen ik in de brugklas zat.
  Een stukje door een bos, en dan luisterde ik op mijn walkman blijkbaar naar Guns 'N Roses. Of ik voerde tijdens dat tripje ooit een gesprek over Guns 'N Roses. Of ik dacht tijdens het fietsritje een keer aan een gesprek dat ik weer een jaar eerder had gevoerd, lang geleden in groep 8, over Guns 'N Roses.
  De precieze verbindingen zijn niet meer te achterhalen.

   Zes jaar middelbare school: ook een investering in een toekomst die nog komen moet. Val je in de vijfde klas van een balkon en breek je je nek. Heb je al die informatie voor niets zitten stampen.      
  Ineens sprak de tandarts: 'Dit liedje heb ik ooit aan mijn vader cadeau gegeven. Een singletje. Ik was blijkbaar fan van hen.'

  Ze zei dit tegen de assistente, die begon te giechelen.

  'Misschien wilde je je vader iets duidelijk maken', zei de assistente.

  Deze dentale ingreep begon een specifiek thema te krijgen, maar juist toen ik dit thema voor mezelf wilde formuleren begon de tandarts wel bijzonder verwoed in mijn kies te boren.

Zoektocht

RGB Free, by tzooka

Gisteren was er een bijzonder weinig verhelderend item tijdens Nieuwsuur over de zogenaamde publieksfilosofie. Aangezien er niet echt duidelijk werd gemaakt wat het verschil tussen publieksfilosofie en 'academische' filosofie nu precies is ga ik daar zelf maar een poging toe doen.

  Academische filosofie heeft als doel de waarheid te achterhalen. Hoe steekt de wereld in elkaar? Wat is de relatie tussen de werkelijkheid, de taal die wij gebruiken om haar te beschrijven en de gedachten die we erover vormen? Is de werkelijkheid überhaupt wel kenbaar?

  Dat soort werk.

  Publieksfilosofie leek me aan de hand van het item vooral te draaien om persoonlijke ditjes en datjes. Ben ik wel gelukkig in mijn werk? Hecht ik niet teveel belang aan maatschappelijk succes? Bestaat de ware liefde wel?
  Interessante vragen, maar met filosofie hebben ze vrijwel niets van doen. Ik zou dat soort mijmeringen eerder scharen onder 'levensbeschouwing' of 'persoonlijke zingeving'. De motieven om aan beide disciplines te gaan doen lijken me ook zeer verschillend. De filosoof verschilt nauwelijks van de exacte wetenschapper: hij wil gewoon weten hoe het in elkaar zit. De filosoof wil de wereld steeds scherper in het vizier krijgen, zich van zoveel mogelijk vertroebelende waanideeën ontdoen totdat er niets anders overblijft dan de barre, kale en messcherpe woestijn van de realiteit.

  De 'publieksfilosoof' lijkt vooral een beetje kribbig te zijn. Hij zit niet helemaal lekker in zijn vel, vindt de maatschappij wat gejaagd, of wat zinloos, of wat te veeleisend. En gaat vervolgens eens een beetje rondneuzen bij Alain de Botton en aanverwante heilspredikers om een bevestiging te krijgen van het feit dat de wereld verkeerd bezig is, dat hem zelf weinig te verwijten valt en dat het echt 'filosofisch' volkomen hout snijdt om drie dagen in de week te gaan werken.

  Ik zou dan zeggen: ga gewoon lekker drie dagen in de week werken omdat je daar zin in hebt en als je je hersens echt eens wil laten kraken pak je Kant uit de kast. Moet je je alleen wel even over de obsessie met alles wat zich binnen de lengte van je eigen neus bevindt heenzetten.

Underdog

RGB Free, by just4you

De friettent was leeg, op één bezoeker en één medewerker na. Die ene bezoeker stond achteraan naar een hangende televisie te kijken.

  Barcelona speelde tegen Atletico Madrid.

'Ik kom zo bij u', zei de jongen achter de toonbank. Ik slenterde naar de televisie, een man van een jaar of vijftig staarde ingespannen naar het scherm. Op dat scherm liep Messi een beetje verongelijkt te doen. Hij is de beste voetballer van de wereld, maar ik kan maar geen fan van Messi worden. Hij lijkt gewoon teveel op een aardmannetje met piekhaar en te weinig op een voetballer. Een rare gnoom die soms ineens de bal meepikt en hem dan razendsnel tussen de palen prikt, voordat je goed en wel doorhebt wat er gebeurt.

  Het zal iets met smaak te maken hebben.

Maar geef mij maar een spits van één meter negentig die een verdediger van het lijf houdt door zich schrap te zetten, de bal nog even onder de voet houdt, met een elegante schaar een tweede man passeert en dan uithaalt zoals een voetballer uit hoort te halen: met een machtige zwiep van zijn sterke been. Ik liep weer weg van de tv, ik had weinig zin in de grote Messi-show, toen de man een juichkreet uitstootte.

  'Prachtige goal!'

  'Het zal weer niet', dacht ik bij mezelf. 'Die glibberige punteraar heeft dat vervelende kostschooljongenselftal weer eens op voorsprong gezet.'

  'Barcelona?', vroeg ik, terwijl ik weer richting de tv liep.
  'Atletico. Geweldige voorzet met buitenkantje.'

  Ik leefde op: het was inderdaad een prachtige goal en mijn medewachter bleek het ook niet zo op Barcelona te hebben.

  'Nu gaan ze er echt bovenop klappen', zei hij glimmend.
 
  Daar stonden we: twee mannen in een friettent, duimend voor de underdog terwijl de jongen achter de balie een broodje kroket inpakte en uitrekende hoelang het nog duurde voor hij de tent op slot kon gooien.

Democratie

Nadat ze

RGB Free, by tieneke456

de huidige situatie in de Oekraïne
had geanalyseerd
en de politieke
en economische consequenties
goed tot zich door had laten dringen
dacht Tanja
in het dagelijks leven werkzaam
in de Supercoop
en trotse moeder
van Davey en Shanette
nog eens een dagje over de kwestie na
en besloot uiteindelijk
dat het associatieverdrag
volkomen kut was.